1. сущ. 1) а) в разн. знач. дно күл төбе дно о́зера чокыр төбендә на дне я́мы б) дно, до́нце, до́нышко (сосудов, вместилищ) в) перен. оста́ток на дне сосу́да табак төбе оста́тки на дне блю́да 2) низ, подо́шва тау төбе низ, подо́шва горы́ 3) а) основа́ние; осно́ва колонна төбе основа́ние коло́нны б) о предметах, служащих основанием чего-л. тәрәзә төбе подоко́нник, основа́ние окна́ в) ме́сто у основа́ния; ме́сто вокру́г, о́коло чего́ г) след основа́ния; оста́ток (чего-л.) на ме́сте хране́ния кибән төбе то, что оста́лось от сто́га; одо́нье 4) ко́мель (дерева) төптән кисү ре́зать (пили́ть, спили́ть) с ко́мля 5) ко́рень, куст, ку́стик (как счетное слово) бер төп карлыган (один) куст сморо́дины 6) см. төпкә урмандагы төпләр - тәндәге төкләр (погов.) пни в лесу́ - что волоси́нки на те́ле 7) ни́жняя часть (чего-л.) төбеннән күтәрү поднима́ть, держа́ сни́зу 8) перен. а) результа́т (процесса, состояния) сабыр төбе - сары алтын (посл.) результа́т терпе́ния - чи́стое зо́лото б) соль, смысл бу сүзеңнең төбе юк э́ти слова́ твои́ бессмы́сленны 9) перен.; прост. исто́к, исто́ки, ко́рень (рода, племени); пре́дки безнең төп монда күптәннән яши на́ши пре́дки в э́тих места́х живу́т и́здавна 10) перен. а) суть; осно́ва мәсьәләнең төбе суть вопро́са б) усто́и патшалыкның төбен җимерү сокруша́ть усто́и ца́рства 11) перен. причи́на ачлыкның төбе социаль факторларда причи́на го́лода в социа́льных фа́кторах 12) перен. глубина́, не́дра (души, памяти) күңел төбендә в глубине́ (в не́драх) души́ 13) в знач. нареч. төптә, төбендә а) в су́щности, по су́ти, в свое́й осно́ве б) со́бственно говоря́ төптә бу синең фикер в су́щности э́то твоя́ мысль (принадлежи́т тебе́) 14) в знач. нареч. төптән, төбеннән а) коренны́м о́бразом, основа́тельно төбеннән җимерү основа́тельно разруша́ть/разру́шить б) соверше́нно; в осно́ве, в ко́рне төптән (төбеннән) ялгыш соверше́нно (в ко́рне) неве́рно 15) в знач. послелога төбендә а) (под чем-л., у чего-л.) агач төбендә под де́ревом ишек төбендә у двере́й борын төбендә под но́сом б) о́коло, вблизи́, близ Мәскәү төбендә под Москво́й 2. прил. 1) ко́млевый бүрәнәнең төп ягы ко́млевый коне́ц бревна́ 2) в разн. знач. основно́й төп закон основно́й зако́н төп бурыч основна́я зада́ча төп өлеше основна́я часть (чего) 3) коренно́й, гла́вный төп интереслар коренны́е интере́сы төп герой гла́вный геро́й 4) коренно́й, ме́стный төп милләт коренна́я на́ция 5) оригина́льный; пе́рвый төп нөсхә пе́рвый экземпля́р 6) этногр. родно́й, со́бственный (о родне) төп кода родно́й оте́ц неве́сты и́ли жениха́ төп кодагый родна́я мать неве́сты (в устах родни жениха) и́ли жениха́ (в устах родни невесты) 7) диал. соверше́нный, то́чно как төп әтисе соверше́нный оте́ц, то́чно как оте́ц; весь в отца́ • - төбенә кадәр - төбенә хәтле - төбенә чаклы - төп башы - төп көтү - төп өер - төп күч - төп кушу - төп йорт - төп өй - төп өйгеч - төп өю - төп умарта - төп юнәлеш - төпкә җигү - төптән кисү •• төп асылда в действи́тельности; в су́щности төп кебек корена́стый и здоро́вый; мо́щный төптән юан (базык) корена́стый - төп төбенә тоз салу - төп төбенә тәмәке салу - төбенә төшү - төп башына утырту - төпкә утырту - төп төбендә - төпкә җибәрү - төпкә җигелү - төпкә җигелеп тарту