сущ. 1) а) ум, ра́зум; интелле́кт || у́мственный (труд), интеллектуа́льный акыл яшьтә түгел - башта (посл.) ум не в во́зрасте, а в голове́ акыл зәгыйфьлеге у́мственная сла́бость б) ум, рассу́док, рассуди́тельность || у́мственный, рассу́дочный (анализ) в) благоразу́мие, рассуди́тельность; созна́ние, созна́тельность акылың кайда иде соң синең? где́ же была́ твоя́ рассуди́тельность (благоразу́мие)? г) ум, разу́мность, (как сле́дствие о́пыта) ум-ра́зум, му́дрость; умудрённость практик акыл практи́ческий ум (му́дрость, умудрённость) мәкальдә чагылган тирән акыл глубо́кая му́дрость, отражённая в посло́вице 2) разг. а) мысль, иде́я каян килде әле сиңа бу акыл ? отку́да у тебя́ э́та мысль? б) сове́т, наставле́ние аның акылы белән йөрсәң... бу́дешь его́ слу́шаться... (ещё и не то бу́дет) ата-ана акылын тоту приде́рживаться (слу́шаться) роди́тельского наставле́ния 3) в знач. нареч. акылга у́мственно, интеллектуа́льно, в у́мственном (интеллектуа́льном) отноше́нии (созреть, подняться); по уму́ (уму́-ра́зуму), умо́м (быть выше или ниже кого) акылга бер чамарак алар у́мственно они́ почти́ одина́ковы акылга үсү вы́расти (созре́ть) у́мственно 4) в функ. сказ. акылында вменя́емый спец. (преступник, подсудимый) • - акыл белән - акыл теше
- акылы сау
- акылга сау •• акыл алдан йөрү быть сообрази́тельным (сметли́вым, предусмотри́тельным, дальнови́дным, дога́дливым), быть спосо́бным предви́деть (предусмотре́ть) акыл арттан йөри ≈≈ за́дним умо́м кре́пок акыл башка килү см. акылга килү 1)-3) акыл баштан китү см. акыл китү 1), 2) акыл белән эш итүчән рассуди́тельный; толко́вый акыл бизмәненә салу (салып үлчәп карау) в голове́ (уме́) взве́шивать (взве́сить, прики́дывать/прики́нуть); см. тж. акыл белән уйлап карау акыл булсын пусть (э́то) бу́дет (послу́жит) уро́ком; э́то кому́ нау́ка (на бу́дущее); что́бы (впредь) непова́дно бы́ло (кому) акыл җиңеләю см. акылга җиңеләю акыл җитү сообрази́ть (что), догада́ться (о чём), доду́маться (до чего), умудри́ться, ухитри́ться акылга зыян (зарар) килү см. акылга җиңеләю акыл ирешми см. акыл җитми акыл ирешмәслек см. акыл җитмәслек акыл кергән умо́м (у́мственно) вы́рос; умудрён (жизненным опытом); в (при) своём (здра́вом) уме́; со свои́м умо́м акыл кертү см. акылга утырту 1) акыл кушканча по веле́нию ума́ (делать что, поступать как), по веле́нию (тре́бованию) рассу́дка акыл өләшкәндә йоклап калган (йоклап биләмдә, урманда, мич башында калган) см. акылсыз 1) а); акылга сай 1)> акыл өләшү см. акыл өйрәтү 2) акыл сата башлау ирон. зау́мничать, зау́мничаться акыл сыеклану прост.; см. акылга җиңеләю акыл сыйдырмау см. акылга сыймау акыл утырту см. акыл керү акыл утыру см. акыл керү акыл үсү см. акыл керү 1) акылга зәгыйфь см. акылга җиңел 1) акылга зәгыйфьлек килү см. акылга җиңеләю акылга кимчелек (көч) килү см. акылга җиңеләю акылга муафыйк см. акылга ятышлы 1) акылга (акылы) үсмәгән умо́м не вы́шел акылга туймаган см. акылсыз 1) а), 2) акылга (акылы) тулы түгел см. акылга җиңел акылга утыру см. акыл керү акылга яту каза́ться (показа́ться, представля́ться) разу́мным (благоразу́мным, рациона́льным, логи́чным) акылга өйрәтү см. акыл өйрәтү акылдан шашкан см. акылдан язган акылдан шаштыру см. акылдан яздыру акылдан шашу см. акылдан язу акылдан шашып (шашар дәрәҗәдә) см. акылдан язып акылдан ычкыну прост.; см. акылдан язу акылны алу см. акылдан яздыру акылны башка җыю см. акылны җыю акылны эчү прост. ра́зум (ум) пропива́ть (пропи́ть) акылны югалту см. акылдан язу 3) акылы бармакка урарлык (чорнарлык) та юк ума́ ни на грош у него́ акылы кыска ум ко́роток (у кого) акылы (акылга) сау в себе́, в здра́вом уме́, в по́лном (здра́вом) рассу́дке акылы эшли голова́ (чья) рабо́тает (ва́рит, сообража́ет) акылың алтын икән ирон.; шутл. ишь како́й, у́мный (у́мник, у́мница) (вы́искался, нашёлся), губа́ не ду́ра; ишь чего́ захоте́л (... куда́ махну́л) акылы үзе белән семь пя́тниц на неде́ле - акыл алу - акыл белән уйлап карау
- акыл бирү
- акыл җитмәслек
- акыл җитми
- акыл иясе
- акыл йөртеп карау
- акыл йөртү
- акыл керү
- акыл сату
- акыл китү
- акыл өйрәтү
- акылга өйрәтү
- акыл сайлыгы
- акылга җиңел
- акыллы җиңел
- акылга җиңеллелек
- акылга җиңеләю
- акылга килү
- акылга сай
- акылы сай
- акылга сайлык
- акылга сыймау
- акылга таман
- акылы таман
- акылга таманча
- акылы таманча
- акылга утырту
- акылга ятышлы
- акылдан язган
- акылдан яздыру
- акылдан язу
- акылдан язып
- акылдан язар дәрәҗәдә
- акылны җыю
- акылы башында
- акылында
- акылы камил
- акылы төштән соң
- акылы үзе белән
- акылы үзендә
- үз акылы үзендә